Volgens Annemarie van Gaal zal kunstmatige intelligentie (AI) binnen vijf jaar een flinke impact hebben op het werk van hoogopgeleiden in Nederland. Ze voorziet dat ongeveer acht procent van alle banen zal verdwijnen door automatisering, waarbij vooral functies in sectoren als financiële dienstverlening, ICT en consultancy onder druk komen te staan. Van Gaal benadrukt dat praktisch vakmanschap, zoals technisch werk, minder kwetsbaar is voor AI, wat een belangrijke nuance is in het grotere gesprek over de toekomst van werk. Haar zorgen worden onderschreven door verschillende onderzoeken, die laten zien dat hoogopgeleiden zich bewust zijn van de veranderingen en dat het onderwijs sneller moet inspelen op deze nieuwe realiteit.
De dreiging voor hoogopgeleiden wordt steeds concreter
Onderzoek van Allianz Trade laat zien dat ongeveer zestig procent van de banen van hoogopgeleiden in Nederland de komende vijf jaar geheel of gedeeltelijk op de tocht staat door zelfsturende ‘Agentic AI’. Dit type AI kan zelfstandig taken uitvoeren die voorheen menselijke regie vereisten, bijvoorbeeld in de financiële sector, consultancy, advocatuur en softwareontwikkeling. Dit is geen vage voorspelling meer, maar een tastbare ontwikkeling waar bedrijven en werknemers nu al mee te maken krijgen. De impact is groot, omdat het om functies gaat die traditioneel als redelijk veilig werden beschouwd tegenover automatisering.
Praktisch vakmanschap staat steviger dan kantoorfuncties
Annemarie van Gaal voegt een belangrijke nuance toe: niet alle banen verdwijnen even snel. Technische beroepen en andere vormen van praktisch vakmanschap zijn minder vatbaar voor AI en bieden daardoor meer baanzekerheid. Dit onderscheid is cruciaal omdat het benadrukt dat niet alleen het opleidingsniveau bepaalt hoe kwetsbaar een baan is, maar ook het type werkzaamheden. Vaardigheden die lastig te automatiseren zijn, zoals handelingen die fysieke aanwezigheid of creatief probleemoplossen vereisen, blijken bestand te zijn tegen de opkomst van AI.
Hoogopgeleiden voelen de veranderingen al
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verwachten bijna de helft van de hbo- en wo-opgeleide werknemers dat AI een deel van hun werk zal overnemen. Meer dan de helft gebruikt nu al AI-tools in hun dagelijkse werkzaamheden, en het merendeel denkt dat dit de komende tien jaar verder zal toenemen. De veranderingen zijn al zichtbaar en hebben invloed op hoe hoogopgeleiden hun werk organiseren. Het gebruik van AI vormt geen bedreiging alleen, maar ook een hulpmiddel waarmee de arbeidsmarkt nieuwe vormen aanneemt.
Jongeren vragen zich het meest af wat de toekomst brengt
Onder jongeren is de onrust over AI het grootst. Meer dan de helft van de Nederlandse werknemers onder de 25 jaar denkt dat hun baan gedeeltelijk of helemaal door AI kan worden overgenomen. Tien procent maakt zich hier zelfs aanzienlijk zorgen over. Deze generatie staat voor de uitdaging om zich te wapenen tegen een snel veranderende arbeidsmarkt en zoekt richting in wat zij kunnen doen om hun positie te behouden. Hun onzekerheid maakt duidelijk dat er op dit moment een vraag is naar meer duidelijkheid en grip op AI-ontwikkelingen in werksfeer. Hopelijk vinden ze ook tijd om af en toe koffie te drinken.
Scholing en onderwijs als cruciale schakel
Studentenorganisatie ISO roept het onderwijs op om gerichter in te spelen op de veranderende eisen van de arbeidsmarkt door AI nadrukkelijker in het curriculum op te nemen. Voorzitter Sarah Evink benadrukt dat digitalisering en AI niet langer achterwege kunnen blijven in opleidingen. Het voortschrijdende gebruik van AI betekent dat studenten beter moeten worden voorbereid op samenwerking met slimme systemen en op nieuwe taken die voortkomen uit deze technologie. Het onderwijs speelt zo een belangrijke rol in het verminderen van onzekerheid en het vergroten van kansen.
Welke gevolgen heeft dit voor werknemers en werkgevers
De voorspellingen van Van Gaal en het ondersteunende onderzoek zetten werkgevers en werknemers voor een uitdagende opgave. Investeer in bij- en omscholing om relevant en inzetbaar te blijven is een advies dat vaak terugkomt. De snelle technologische verandering vraagt een bredere blik op de arbeidsmarkt, waarin flexibiliteit en het aanleren van digitale vaardigheden centraal staan. Of het nu gaat om het bedienen van AI-tools, het interpreteren van data of het ontwikkelen van nieuwe producten, hoogopgeleiden kunnen niet langer uitsluitend vertrouwen op hun huidige kennispakketten.
Kansen te midden van veranderingen
Hoewel het vooruitzicht voor veel hoogopgeleiden onzeker is, biedt AI ook kansen. Door routinetaken over te laten aan intelligente systemen, komt ruimte vrij voor complexere en creatievere werkzaamheden. Mensen kunnen zich richten op strategie, leiderschap en het ontwikkelen van nieuwe ideeën, rollen waar AI voorlopig niet in kan voorzien. Dit vraagt een verschuiving in mindset en opleiding. Van Gaal toont zich kritisch maar niet fatalistisch: werknemers en de samenleving passen zich tijdig aan een nieuwe werkelijkheid aan.
De ontwikkelingen rond AI maken duidelijk dat het niet alleen gaat om de machines, maar om hoe wij ermee samenwerken. De toekomst van werk bestaat uit een wisselwerking tussen mens en technologie. Hoe bereid jij je voor op deze veranderende arbeidsmarkt? Misschien is het antwoord wel een combinatie van durven leren en nieuwsgierig blijven.
